درحدود90سال پيش پسر بچه اي به نام چارلز روي صحنه ي يكي از تماشاخانه هاي لندن ظاهرشد.بيماري پدروفقر و تنگ دستي خانواده او را به اين كار واداشته بود.زندگي چالزدرسختي مي گذشت.پدرومادرش بازيگر بودند.اما به سختي مي توانستند كاري براي خود پيداكنندوهنرمند كوچك در واقع براي امرار معاش خانواده پاي به سالن نمايش گذاشته بود.چارلزبه زودي با حركات چابك و شيرين خود تماشاگران را جلب كردو دربيست سالگي با نام سينمايي چارلي چاپلين به سينماروي آوردو به دليل توانايي هايش در كار نمايش به سرعت پيشرفت كرد.

ابتداخودكارگرداني فيلم هايش را به عهده گرفت.پس از مدتي فيلم نامه هايش رانيز خودش نوشت و آهنگ سازي و تدوين آن ها را نيز عهده دار شد.شيوه ي نگرش چارلي چاپلين به زندگي و انسان به گونه اي بود كه هنرپيشه و كارگرداني صاحب سبك شد.فيلم هاي چارلي چاپلين سرشار از روح انسان دوستي است.او قهرمانان فيلم هايش را ازميان مردم محروم و تهي دست انتخاب مي كردو عواطف و احساسات انساني را به زيبايي به تصوير مي كشيد.چارلي براي چند دهه فاتح پرده هاي سينما بود.تا كنون سه نسل از ديدن فيلم هاي او شاد شده اند/خنديده اند و گاه در ميان خنده وشادي دلشان از اندوه لب ريز شده است.او بازيگري نابغه و طنز پردازي هنرمندبود.تاريخ بازيگري چارلي چاپلين كه تقريبا حدودده سال بعدازتولد سينما شروع شد.يادآورتاريخ وپيشينه ي سينماست.از نمايش زنده در برابرديدگان مردم تا دوربين فيلم برداري و عرضه ي بيست و چهار تصوير در هر ثانيه به چشم و ذهن بيننده.تصاويري كه چارلي چاپلين به بيننده عرضه مي كند محصول عشق/فرهنگ و هنراست.

ساكن خيابان دنياكوچه سينما
 

پنجم دي ماه برابر با بيست وپنجم دسامبر بيست وهفت سال از مرگ چارلز اسپنسر چاپلين مي گذرد. هنرمندي كه در گذرگاه تاريخ آنگونه با تاريخ تقويمي و زندگي ساكنان دنيا پيوند خورد كه تماشاگران مبهوت و مسحور پرده نقره اي او را به خانه ها و قلب خود راه دادند و مثل عضوي از خانواده به اسم كوچك و خودماني صدايش زدند؛ چارلي.
چاپلين فرزند ارشد سينما (مهم ترين و فراگيرترين هنر قرن بيستم) بود و مثل بسياري از ما اين فرصت طلايي را پيدا كرد تا در سرزمين خود به تماشاي جشن تولد قرن جديد و عبور از حوادث ريز و درشت قرن به پايان رسيده بنشيند (يازده ساله بود كه قرن بيستم آغاز شد). او در طول بيش از هشت دهه (عمري كه از پروردگار به امانت گرفت) زندگي پر فراز و فرودي را پي گرفت و همگام با رخدادهايي كه به زنگارزدايي از استعداد و نبوغ ذاتي او منجر شد، از فقر و تنگدستي به ثروت و مكنت و از گمنامي به شهرت عالم گير و فرامرزي رسيد.
حالا و در گذر از اين همه سال، حتي حافظه گنجينه ها و آرشيوهاي سينمايي نيز به شكلي دقيق به ياد نمي آورند كه چگونه چاپلين راه ناآشنا و مه آلود خود را از نمايش هاي عامه پسند و مطلوب خانواده هاي انگليسي به سوي ثبت نور منعكس شده بر سطح نوارهاي سلولوئيد گشوده و چگونه از فضاي نمور و رخوت انگيز تالارهاي نمايش به پرده هاي نقره فام خيال و رويا راه يافته است. چاپلين ديگر يك كلمه يا يك نام خانوادگي نيست. اسمي است كه با شنيدنش، بي درنگ تصوير غريبي پيش چشم روياباف ها گشوده مي شود؛ مردي با چشم و نگاهي مظلوم، جامه اي كهنه و مندرس، كفش هايي اغراق آميز و تابه تا و عصايي كه كاركردش فراتر از يك همراهي ساده است. تصوير جذابي از يك شمايل كه سال ها و عمرهاي فراواني لازم بود تا چهره واقعي اش از پي گردوغبار علاقه مندان و مشتاقان و طرفداران سينه چاكش رخ بنمايد. حالا كه نزديك به سه دهه از مرگ او و بيش از يك قرن (۱۱۵ سال) از تولدش مي گذرد راحت تر مي توان او را فهميد، دريافت و بررسي اش كرد. اين امتياز را ـ كه البته شامل هنرمندان و ستاره هاي همه دوران ها نيز هست ـ مي توان به پاي زندگينامه هاي بي اغراق و ريا و مستنداتي نوشت كه پس از آخرين بازدم حيات آنها ذهن و زبان علاقه مندانشان را رنگ طراوت مي بخشد و بر جذابيت و گوناگوني ميان آنها مي افزايد. آنگونه كه سرانجام، خرده گيران ولگرد كوچك (قهرمان روزهاي آغاز شهروندي در جهان تمدن) اعتراف كردند كه نمي توانند قرابت هاي باطني اما روشن موجود در شخصيت ولگرد خشن، مبارزه جو، بي اعتنا و تحقيركننده مردم اطراف خود (شيوه اي كه به گمان آنها توسط چاپلين به كار مي رفت تا براي خودش تمايزي پديد آورد) و شخصيت غول آسا، بت گونه و همه كاره چاپلين (شامل بازيگر، كارگردان، تهيه كننده، فيلمنامه نويس و حتي سازنده و تنظيم كننده موسيقي متن) را ناديده بگيرند.


ويژگي هايي كه به تعبير اين دسته از خرده گيران «دلقك» هرچند به صراحت در ساخته هاي او وجود دارند، اما كوششي فراوان شده تا به سطح نيايند و اين توهم را ايجاد كنند كه ميان شخصيت حقيقي و سينمايي چاپلين (يعني آنچه كه روي پرده ديده مي شود) تمايز خاص و عجيب و غريبي وجود دارد.
بي آن كه قصد حمايت از موافقان يا مخالفان چاپلين در ميان باشد، زندگي و زندگينامه او (كه چكيده و خلاصه شده آن در اين كوشش ناچيز پيش روي شماست) آكنده از واقعيت هايي (عمدتاً تاريخي و سرنوشت ساز) است كه بيش از هر چيز حقيقت انساني او را بازتاب مي دهد. پيش روي و نزديك شدن به مسايل خصوصي زندگي چاپلين شايد براي طيف گسترده اهل مطالعه خوشايند نباشد و حتي بعضاً آنها را برآشوبد، اما دست كم براي طيف وسيعي كه به فيلم هاي او و زندگي هنري اش علاقه خاصي دارند راهگشاست و در فهم بعضي مسايل تاريك و ناهموار (در برقراري ارتباط عميق با او) همچون شاه كليد عمل مي كند. به عنوان مثال قرار گرفتن تاريخي و مثال زدني او بر سر دوراهي سينماي «صامت» و «ناطق» (كه البته چاپلين مقاومت بي فرجامي را در مقابل آن به نمايش گذاشت)، متمايل شدنش به سوي تمايلات و فعاليت هاي سياسي (سخنراني معروفش در حمايت از روس ها براي پايان بخشيدن به جنگ جهانگير دوم و مورد بازخواست قرار گرفتن از سوي كميته فعاليت هاي ضد آمريكايي) و همچنين مشكلاتش با زنهايي كه به همسري اش درآمدند اما از تحمل غرور و خودخواهي او بازماندند، كافي است تا پژوهشگران و مطالعه كنندگان پيرامون او را به اين نتيجه برساند كه چاپلين هم مثل همه ساكنان زمين با آزمون و خطا به نبرد با جهل و ناداني رفته است و چه بسا اتفاقات كوچك و بزرگي كه در اين مسير به وقوع پيوسته كافي باشد تا چشمه نبوغ يك هنرمند غريزي (آنگونه كه چاپلين بود) را بخشكاند و مسير استعدادش را به سوي ديگري (كه ساخت فيلم هاي تجاري و ضعيفي مثل «موسيو وردو» و «كنتسي از هنگ كنگ» بود) بكشانند. با اين وجود او هنرمند اصيلي بود كه در برخي مقاطع عمرش توانست بر وقايع تاثيرگذار تاريخي اثرگذار باشد و در بعضي موارد (مثل استهزاي هيتلر در يكي از شاخص ترين آثارش؛ ديكتاتور بزرگ) در كنار خطراتي كه خود و خانواده اش را تهديد مي كرد با شجاعت عمل كند. البته اين شجاعت، از بازجويي هايي كه كميته فعاليت هاي ضد آمريكايي پيش از خروج از خاك اين كشور با او انجام داده بود نيز برمي آمد. همراه با متن اين بازجويي ها كه تقريباً هفت سال پس از مرگ چاپلين و طبق قانون آزادي اطلاعات عمومي (در آمريكا) منتشر شد گزارش هاي ماموران و خبرچين هاي اف بي آي درباره زندگي خصوصي و گرايش هاي سياسي نيز ديده مي شد. اما از همه جالب تر اظهارات و نكته هايي بود كه چاپلين به كار برده بود. به عنوان مثال او در پاسخ به اين پرسش كه «آيا هيچ وقت تقاضاي تابعيت كرده ايد؟» گفته بود: «هيچ وقت. از نوزده سالگي هميشه احساس كرده ام كه دنيا وطن من است. احساس مي كنم كه روز اتحاد ملت ها و يكي شدن آنها دارد نزديك مي شود.» چاپلين در جاي ديگري اظهار كرده بود: «سي، سي و پنج سال است كه در آمريكا زندگي مي كنم. اما در عين حال احساس مي كنم كه به هيچ كشور خاصي تعلق ندارم. احساس مي كنم تبعه دنيا هستم. من نه جنگ را دوست دارم و نه انقلاب را. دلم مي خواهد همه چيز هماهنگ باشد و مردم خوب و خوشحال و راحت زندگي كنند.»
شايد بهتر باشد به جاي هرگونه تعبيري، كلام لويي آراگون (شاعر بزرگ فرانسوي) درباره چاپلين را دوباره خواني كنيم كه در ديباچه كتاب «زندگي چارلي» (نوشته ژرژ سادول) نوشته است: بعدها بهتر از تحصيل و علم، شايد يك فيلم قديمي فراموش شده در تالار نمايش فيلم محله، به كودكان، معناي لرزش بي درمان خنده و ريزش بي امان اشك را بفهماند. كاري كه چاپلين هميشه مي كرد و آثارش موهبت اوست براي عصر ما...